Ionica bij Exact Live 2019

Welke belangrijke patronen mis je als je op de verkeerde manier naar de cijfers kijkt? Hoe voorkom je dat je verbanden in data ziet die er helemaal niet zijn? En hoe ga je om met mensen die zeggen dat het allemaal leuk en aardig is met die cijfers van jou, maar dat zij liever kijken naar wat mensen voelen? Ionica Smeets laat met praktische voorbeelden en veel humor zien wat de cijfers niet zeggen.

Paper Expert Quotes and Exaggeration in Health News: a Retrospective Quantative Content Analysis

Bossema, F.G., Burger, P., Bratton, L., Challenger, A., Adams, R.C., Sumner, P., Schat, J., Numans, M.E., Smeets, I. (2019). Expert quotes and exaggeration in health news: a retrospective quantitative content analysis. Wellcome Open Research 4, 56. doi: 10.12688/wellcomeopenres.15147.1

Background

This research is an investigation into the role of expert quotes in health news, specifically whether news articles containing a quote from an independent expert are less often exaggerated than articles without such a quote.

Methods

Retrospective quantitative content analysis of journal articles, press releases, and associated news articles was performed. The investigated sample are press releases on peer-reviewed health research and the associated research articles and news stories. Our sample consisted of 462 press releases and 668 news articles from the UK (2011) and 129 press releases and 185 news articles from The Netherlands (2015). We hand-coded all journal articles, press releases and news articles for correlational claims, using a well-tested codebook. The main outcome measures are types of sources that were quoted and exaggeration of correlational claims. We used counts, 2×2 tables and odds ratios to assess the relationship between presence of quotes and exaggeration of the causal claim.

Results

Overall, 99.1% of the UK press releases and 84.5% of the Dutch press releases contain at least one quote. For the associated news articles these percentages are: 88.6% in the UK and 69.7% in the Netherlands. Authors of the study are most often quoted and only 7.5% of UK and 7.0% of Dutch news articles contained a new quote by an expert source, i.e. one not provided by the press release. The relative odds that an article without an external expert quote contains an exaggeration of causality is 2.6.

Conclusions

The number of articles containing a quote from an independent expert is low, but articles that cite an external expert do contain less exaggeration.

[link] [PDF]

0,8%

De zon scheen, de magnolia’s bloeiden en in de sloot zwom een meerkoet naast een waterhoen. Wat een geluk dat ik die samen zag, want nu kon ik vrolijk melden dat ik een meerkoet en een waterhoen tegenkwam, terwijl ik die twee watervogels nooit uit elkaar kan houden. Toen ik hier een grapje over maakte op Twitter, bleken allerlei mensen hetzelfde probleem te hebben (‘Het zijn net Nick en Simon.’).

Die mensen bleken dan weer allemaal handige ezelsbruggetjes te hebben bedacht hiervoor. Zoals: de meerKOEt is zwart met wit, net als een koe en de waterHOEN heeft het rood van een haan. Iemand anders dacht bij de witte vlek aan kauwgom, dus moest het de meerkoet met de k van kauwgom zijn. Sommige geheugensteuntjes gebruikten een vreemde logica: ’Bij de vogel met het wit op de kop, zit er géén w in de naam.’ Of nog gekker: ‘De vogel met de witte bles heet in het Duits ‘Blässhuhn’ en dat is natuurlijk de meerkoet.’

Ontroerend dat allerlei mensen trucjes verzinnen om de namen van deze vogels te onthouden. Mijn promovendus Michiel Hooykaas doet onderzoek naar soortenkennis en hoe je daarover communiceert. Vorig jaar trok hij langs basisscholen om te kijken of kinderen gangbare Nederlandse dieren herkennen. Daarbij liet hij ruim 600 kinderen een waterhoen zien en slechts een schamele 0,8% wist de juiste naam te noemen. Sommige kinderen gokten op ‘koekoek’, ‘kalkoen’ of ‘waterkoe’. Michiel heeft iets te doen de komende jaren.

Kinderen herkennen exotische dieren als een giraffe makkelijker dan de ekster die op hun eigen schoolplein zit. Sterker nog, ze weten vaak zelfs meer over fantasiedieren. In 2002 lieten onderzoekers aan Britse scholieren plaatjes zien van dieren uit hun eigen omgeving, zoals een haas of een kever, en Pokémon-plaatjes met bijvoorbeeld Pikachu of Bulbasaur. Achtjarigen herkenden bijna 80% van de fictieve Pokémon-dieren en minder dan de helft van de echte dieren. De conclusie was dat natuurbeschermers heel wat kunnen leren van Pokémon.

Want je gaat meer houden van dingen die je kent en waarover je allerlei leuke feitjes weet. Ik denk nog vaak aan een column die Bas Haring pakweg tien jaar geleden schreef over ene Martin wiens prachtige uitzicht verpest werd door een stel elektriciteitsmasten pal voor zijn huis. Eerst baalde Martin daarvan, want hij zag liever bomen dan die stomme metalen masten. Maar toen deed Martin iets geniaals: hij besloot zich te verdiepen in elektriciteitsmasten, op zoek naar een zelfde schoonheid die hij wel herkende in bomen. Hij leerde dat er allemaal vormen en soorten masten bestonden. Zijn ergernis over de masten voor zijn raam verdween, hij zag er nu inderdaad een zekere schoonheid in. Als ik in het buitenland langs een gekke elektriciteitsmast rijd, dan denk ik altijd even aan die Martin en hoe hij daar vast iets leuks over zou weten.

Bas Haring concludeerde dat we iets kunnen leren van Martin: schoonheid ontdekken in allerlei gewone dingen door ons erin te verdiepen. Ik verheug me al op de volgende keer dat ik een meerkoet of een waterhoen zie zwemmen.

Deze column verscheen eerder in de Volkskrant

Inmiddels is de studie van Michiel Hooykaas gepubliceerd en hier te vinden.

Twee klassen getallen

Een lezer vroeg of ik eens een column kon schrijven met mijn mening over Baudet. Nu houd ik zelf juist zo van het wetenschapskatern omdat je daarin eens níet allerlei meningen leest, maar de lezer is natuurlijk altijd de baas. Dus daarom een column over Baudet met aan het eind mijn mening.

Omdat de vraag niet zo specifiek was, gaat deze column over Han Baudet, de overgrootvader van politicus Thierry Baudet. Deze wiskundige leefde van 1891 tot 1921 en de jong gestorven wetenschapper liet het ‘Vermoeden van Baudet’ na.

Dit vermoeden gaat over de natuurlijke getallen (1, 2, 3, 4, enzovoorts) en rekenkundige rijtjes. Dat zijn rijtjes getallen waarin het verschil tussen twee opeenvolgende getallen steeds hetzelfde is. Bijvoorbeeld 2, 4, 6, 8, 10 of 3, 7, 11, 15. Kortom: het soort rijtje dat je op makkelijke IQ-testen moeten aanvullen met het volgende getal.

Het Vermoeden van Baudet luidt als volgt: “Als m een natuurlijk getal is en de verzameling der natuurlijke getallen wordt in twee klassen verdeeld, dan bevat één van die klassen een rekenkundig rijtje van lengte m.” Oké. Wat betekent dat? Als je al die oneindige natuurlijke getallen in twee aparte groepen verdeelt, dan zit er in één van die groepen een rekenkundig rijtje van een willekeurige lengte (dat is die m en je mag daarvoor alles kiezen, je kunt 3 nemen of 1729 of een triljoen).

Om hier een gevoel voor te krijgen is het goed om te kijken naar een iets kleiner voorbeeld (oneindig veel getallen uitschrijven is altijd zo’n gedoe). Probeer maar eens om de getallen 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 en 9 in twee groepen te verdelen zodat er in géén van die groepen een rekenkundig rijtje van lengte drie zit.

Dit zal niet lukken. Het bewijs past niet in deze column (de kantlijn is weer eens te klein), maar het is een kwestie van gevallen uitsplitsen. Als je bijvoorbeeld 3 en 5 in de eerste groep stopt, dan moet 1 in de andere groep zitten (want anders krijg je het rijtje 1, 3, 5) en ook 4 en 7 moeten in de tweede groep zitten als je rekenkundige rijtjes in de eerste groep wilt vermijden. Maar dan belanden 1, 4 en 7 in de tweede groep en dat is zelf een rekenkundig rijtje. Zo kun je nog veel meer gevallen uitsluiten, net zolang tot je ziet dat het nóóit lukt en je altijd met een rekenkundig rijtje eindigt.

En als je die oneindig veel natuurlijke getallen in twee groepen verdeelt, zal één van die groepen willekeurig lange rekenkundige rijtjes bevatten. Het Vermoeden van Baudet is in 1927 bewezen en het heet nu in een iets andere vorm de Stelling van Van der Waerden (u mag raden wie het bewezen heeft). In een artikel uit 2007 beschrijft K.P. Hart hoeveel invloed deze stelling heeft gehad, nog steeds blijft hij opduiken in allerlei andere bewijzen.

En dan ten slotte, zoals beloofd, mijn mening: ik ben er niet voor om de natuurlijke getallen in twee klassen te verdelen.

Deze column verscheen eerder in de Volkskrant

Juryvoorzitter Libris Literatuur Prijs

Ionica Smeets, hoogleraar wetenschapscommunicatie, Universiteit Leiden is benoemd tot voorzitter van de jury van de Libris Literatuur Prijs 2020. Zij maakt in mei 2020 tijdens het traditionele galadiner in Amsterdam bekend welke roman de opvolger wordt van De goede zoon van Rob van Essen.

De vakjury bestaat verder uit:

  • Dirk-Jan Arensman, literair recensent van Het Parool en de VPRO Gids;
  • Bo van Houwelingen, literair criticus van de Volkskrant;
  • Christine Otten, schrijver en theatermaker;
  • Ronald Soetaert, emeritus hoogleraar Cultuur & Educatie, Universiteit Gent.

Op 3 februari 2020 wordt een longlist met 18 titels gepubliceerd, gevolgd door zes nominaties voorafgaand aan de Boekenweek in maart, waarna tot slot de prijswinnaar bekend wordt gemaakt op 11 mei tijdens een galadiner in Amsterdam, live in Nieuwsuur NPO2. Op deze website is het traject te volgen.

Meer informatie op de site van de Libris Literatuur Prijs.